Still air box: zo bouw en gebruik je er een voor het kweken van paddenstoelen
Een still air box (SAB) is de goedkoopste manier om schoon te werken als je paddenstoelen kweekt. Het is gewoon een doorzichtige plastic bak met twee armgaten. In de bak beweegt de lucht niet, waardoor sporen en bacteriën naar beneden zakken in plaats van op je werk te landen. In deze gids lees je hoe je een still air box bouwt, hoe je hem gebruikt en wanneer een flowbox de betere keuze is.
Wat is een still air box?
Een still air box is een gesloten, doorzichtige bak met twee armgaten die je een kleine zone met stilstaande lucht geeft om in te werken. Omdat er niets doorheen waait, zakken ziektekiemen uit de lucht naar de bodem in plaats van op open platen, potten of zakken te landen. De meeste thuiskwekers gebruiken een opbergbak van 60 tot 100 liter, groot genoeg voor een stapel petrischalen en een graanzak.
Waarom steriel werken belangrijk is
De meeste besmettingen komen uit de lucht om je heen. Elke beweging wervelt stof, schimmelsporen en bacteriën op. De bak houdt die bewegende lucht tegen. Daardoor kun je een agarplaat of pot even openen met een veel kleiner risico op besmetting. Voor beginners is het de beste eerste stap voordat je dure apparatuur koopt.
Zo bouw je een still air box
Je hebt maar een paar eenvoudige spullen nodig:
- Een doorzichtige plastic opbergbak van ongeveer 60 tot 100 liter
- Een stift en een blikje of rond sjabloon van ongeveer 10 cm
- Een verwarmd mes, soldeerbout of gatenzaag
- Isopropylalcohol 70% en keukenpapier
Zet de bak eerst ondersteboven, zodat het deksel de bodem wordt. Teken daarna twee cirkels op de lange zijde, ongeveer een handbreedte uit elkaar en halverwege de hoogte. Snijd de gaten vervolgens langzaam uit met het hete mes. Maak de randen tot slot glad, zodat ze je handschoenen niet scheuren. Sommige kwekers voegen ook armmouwen toe voor een nog betere afdichting.
Een still air box gebruiken: stap voor stap
- Veeg de binnenkant van de bak af met 70% alcohol.
- Veeg alles af wat je erin legt, zoals platen, spuiten en zakken.
- Trek nitril handschoenen en een mondkapje aan en spray je handschoenen daarna in met alcohol.
- Steek je handen erin en wacht een paar minuten tot de lucht tot rust is gekomen.
- Werk rustig en houd platen en potten zo kort mogelijk open.
Veiligheidstip: gebruik nooit een open vlam in de bak. Alcoholdampen hopen zich op in de afgesloten ruimte en kunnen vlam vatten. Gebruik voorgesteriliseerde naalden in plaats van ze uit te branden.
Wat kun je doen in een SAB?
Een SAB is geschikt voor kleine, snelle klussen. Je kunt bijvoorbeeld agar petrischalen gieten of enten, mycelium tussen platen overzetten en een spuit vullen uit een liquid culture flesje. Daarnaast is het een goede plek om liquid culture via een injectiepoort in graanzakken te spuiten.
Still air box vs flowbox
Een still air box houdt de lucht stil. Een flowbox blaast daarentegen een constante stroom HEPA-gefilterde lucht over je werk. Die schone luchtstroom duwt verontreinigingen weg, zelfs als je beweegt. Daardoor kun je in de open lucht werken, platen langer openhouden en grotere hoeveelheden verwerken.
- Still air box: heel goedkoop en makkelijk te bouwen, maar klein en je werkt er langzaam in.
- Flowbox: snel, ruim en heel schoon, maar duurder.
Veel kwekers beginnen met een SAB en stappen over zodra ze veel graanbroed of agarwerk maken. Herken je jezelf daarin? Bekijk dan onze Envirco MAC 10 fan filter unit of het complete aanbod flowboxen.
Werkt een still air box echt?
Ja, voor kleine en snelle klussen werkt een SAB heel goed. Veel kwekers doen jarenlang schone agar-overdrachten en graanentingen in een SAB. Hij helpt echter alleen als je techniek goed is. Hij filtert de lucht niet en kan dus geen kiemen verwijderen die al binnen zijn. Het resultaat hangt af van drie dingen: grondig afnemen, langzame handbewegingen en korte openingstijden. Bij grote batches of lange sessies loont een flowhood juist wel.
Een still air box kopen of zelf bouwen?
Je kunt kant-en-klare boxen kopen, zoals opvouwbare pvc-tenten met armmouwen. Die zijn handig als je weinig opbergruimte hebt. Toch kost een zelfgebouwde box van een opbergbak maar een paar euro, is hij makkelijker schoon te maken en werkt hij net zo goed. Belangrijker dan de box zijn de spullen eromheen: steriele 18G-naalden, nitril handschoenen en 70% alcohol.
Veelgemaakte fouten
- Te snel bewegen: snelle handbewegingen brengen de lucht in de bak in beweging.
- Het afvegen overslaan: elk oppervlak en elk voorwerp moet met alcohol worden schoongemaakt.
- Werken in een stoffige ruimte: werk niet direct na het stofzuigen of naast een open raam.
- Deksels open laten: open elke plaat of pot maar een paar seconden.
Veelgestelde vragen
Heb je een SAB nodig om paddenstoelen te kweken?
Niet voor een kant-en-klare kweekset. Schone omstandigheden heb je wel nodig zodra je met agar werkt, potten opent of graan ent. Dan is een bak met armgaten de goedkoopste oplossing.
Kan ik een SAB gebruiken voor liquid culture?
Ja. Een spuit vullen uit een liquid culture-flesje en graanzakken enten via een injectiepoort zijn ideale klussen voor een SAB.
Hoe lang moet ik wachten voordat ik begin?
Wacht twee tot vijf minuten nadat je de box hebt afgenomen en je armen erin hebt gestoken. Zo heeft de lucht tijd om tot rust te komen.
Meer weten over steriel werken? Lees onze gids over paddenstoelculturen kweken op agar petrischalen. De wetenschap achter een schone luchtstroom vind je in het Wikipedia-artikel over laminaire flowkasten.
